Малла Насрудинил цо-цо лъугьа-бахъин

Молла Насреддин

ЦЦИДАЛАБ МОЦI

КIал кквезе цо чанго къо хутIараб мехалъ, Малла Насрудин ун вуго росдал дибирасухъе кIал кида кколеб,-ан гьикъизе. Дибирас абун буго:
– Рамазан моцI щвараб мехалъ, ккола кIал,–ан.
– Рамазан моцI бачIараблъи кин лъалеб?–ан гьикъун буго Малла Насрудиница.
– ЦIияб моцI бихьараб мехалъ, дуца кIал кквезе бегьула,–ян абун буго дибирас.
– Гьедин бугони, цIияб моцI бихьичIого, кIал кквезе кколароха?–ян
гьикъун буго нахъеги Малла Насрудиница дибирасда.

– Кколаро,– ян жаваб кьун буго дибирасги.
Гьеб къоялдаса нахъе Малла Насрудинги киданиги моцIрохъ валагьун гьечIо ва цониги
кIалги кколеб букIун гьечIо.
КIал кколеб моцIрол ахирисел къоязда Малла Насрудин цо къваригIелалъ къватIив росулъе
ине ккун вуго.МоцIрода бер чIваларедухъ, Малла Насрудин, киса кивего гIодове валагьун,
вилълъунев вукIун вуго. Гьедин унаго, нухда цо хIор батун буго, ва гьениб гьесда
сардилъ моцIрол сурат бихьун буго. Гьесул кутакалда ццин бахъун буго ва моцIроде гьадин абун буго:
– Нич-намус тIагIун бади-бадибе кIанцIи щиб дур! Кисан баккун мун цебе лъугьаниги,
дица кIал кколареблъи лъай дуда,–ян.

МАЖГИТАЛЪУЛ НУЦIБИ

Цо сордоялъ Малла Насрудинил азбаралъуре лъугьунеб бакIалда букIараб нуцIа бикъун ун батанила.
КигIан цIеханиги, нуцIа бикъарав цIогьор ватизе кIвечIила. Ахиралдаги Малла Насрудиница
хIукму гьабунила, росдал мажгиталъул кIалтIа ругел нуцIбиги рахъун, жиндирго рикъун арал нуцIби
рукIараб бакIалда лъезе.
Цо гIадан-чи тохаб гIадинаб заманалда, мажгиталъул кIалтIасаги рахъун, мугъзада нуцIбиги чIван, Малла Насрудин рокъове вачIунев вукIанила. Данде кканила росдал дибир.
Гьес Малла Насрудинида абунила:
– Гьаб щиб дуца гьабулеб жо, Насрудин, мажгиталъул нуцIби рикъизе мун кин нечоларев?–ан.
Малла Насрудиница гьесие жаваб кьунила:
– Рузманалда дуца гурищ бицун букIараб, дибир, лъица щиб гьабуниги, гьеб аллагьасда лъалилан.
Дуца абураб жо битIараб батани, дир азбаралдаса рикъун арал нуцIбиги гьесда лъазе кколаха.
Бицеян абе гьесда дир нуцIби рикъун арав чи, гьебмехалда дицаги мажгиталъул нуцIби нахъе кьела,–ян.

ТIИЛГО ЛЪИКI

Малла Насрудин вукIанила цо росдал дибирлъун. Цо къоялъ гьесухъе вачIанила цо чи.
Гьес Малла Насрудинида абунила:
– Нижер мадугьалихъ буго цIакъ квешаб гьве. КъватIи-рокъове вахъине рес
къотIизабун буго гьелъ дир.
Кив дун вихьаниги, дида тIад речIчIизе бортула гьеб гьве. ГIадамаз бицунеб рагIана дида
гIараб мацIалда цо дугIа бугебила, гьеб цIалани, гьведа я хIанчIизе, я хIапизе кIоларебила,
гьелъул кIал бухьун хутIулебила. Дун вачIун вуго духъе гьеб дугIа дида малъеян гьаризе.
– Дур мадугьаласул гьведа,-ян абунила Малла Насрудиница гьесда,
– гIараб мацIги лъалеб батиларо. Дуе бищунго лъикIаб сабаб буго рокъове
— къватIиве лъугьунеб мехалъ, лъикIаб кIудияб тIил цадахъ боси.

БИЛАРАБ ГIАКА

Цо къоялда Малла Насрудинил гIака биланила. ЦIакъ ракIги бакъван,
росу сверулев вукIанила гьев ахIделаго:
– Лъида батаниги кIваричIин дир гIака, дибирасда батичIого хутIани!–ян.
Данде ккарал чагIаз гьикъанила Малла Насрудинида:
– Я, гъарин, Насрудин, гьедигIанго цIакъ дибирасдаса щай мун хIинкъулев?
Гьесда батиялъе гIоло, дур гIакдае щиб лъугьунеб?
– Нужеда лъалеб жо дагьаб буго, дир вацал,–ан абунила Малла Насрудиница гьезда,
– гьел дибир-будунзабазул хIал дида цIакъ лъала. Дибирасухъе дир гIака ккун батани,
гьеб дихъе щвезе гьес толаро. Нусго батIиял тIахьаздасан азарго батIиял маргьаби
диеги рицун,гIакдал бетIергьанлъун живго вахъинавула гьес, теларин дун лъугьани,
тIаде жоялъе гIакIаги дихъа бахъула.

КИДА ВАЧIИНЕВ

Малла Насрудиница рагьун букIанила батIи-батIиял кьеразда ххам белъунеб устархана.
Цо нухалда гьесухъе вачIун вуго цо пуланав чи, белъине ххамги босун.
Малла Насрудинида цебе ххамги рехун, гьес абун буго:
– Насрудин, дир гьаб ххам белъе дуца,—ян.
– Валлагь, белъинебха, щай белъунареб, кинаб кьер дуе бокьулеб?–ан гьикъун буго Малла Насрудиница.
– Дунялалда цониги гьечIеб кьер гьабе гьелъул, белъун.
– Дунялалдаго гьечIеб кьер кинаб гьеб букIунеб?–ан гьикъун буго Малла Насрудиница.
– Кинабха букIинеб, чIегIерабги гуреб, хъахIабги гуреб, багIарабги гуреб, тIогилабги гуреб,
хъахIилабги гуреб, гIурччинабги гуреб,–ан абун буго хамил бетIергьанас.
Малла Насрудинида бичIчIун буго гьев чи жив махсараде кквезе вачIун вукIин,
амма гьесда щибго хIалги лъазе биччачIого, абун буго:
– ЛъикI буго, гьеб дуца абураб кьер гьабун белъина,-ян.
– Босизе кидаха дун вачIинев, чан къоялдасан лъугIизабизе кIвелеб?–ан
гьикъун буго гъов чияс, Малла Насрудинида щибго жо бичIчIичIеб гIадин.
– Дуе бокьараб къоялда вачIа, амма итни къоялдаги вачIунге, талат къоялдаги вачIунге,
арбагI къоялдаги вачIунге, хамиз къоялдаги вачIунге, рузман къоялдаги вачIунге,
шамат къоялдаги вачIунге, гьатIан къоялдаги вачIунге,–ян абун буго Малла Насрудиница.

ЗАМАН КЬЕЗЕ КIОЛА

Цо нухалда Малла Насрудинихъе вачIанила мадугьал ва абунила:
– Малла Насрудин, кIиго жо буго дир дуда гьаризе,—ян.
– Гьареха дурго, бажарулеб жо бугони, дица тIубазабилин.
– ТIоцебесеб, къарзалъе цо нусго гъурущ бокьун буго духъа босизе, кIиабизе,
гьеб гIарац нахъ буссинабизе щуго моцI болжалги кье дуца дие.
– Дур гьеб тIоцебесеб гьари тIубазабизе кIоларо дида, дихъан гIарцуде хьул гьабуге дуца,
амма дур кIиабилеб гьариян абуни, гьеб кIола дида бокьахъе тIубазабизе, щуго моцIали щай гурин,
щуго лъагIелцин кьезе кIола дида дуе,–ян абунила Малла Насрудиница.

ГIУНГУТIИ ГЬЕЧIЕВ ЧИ ВУКIУНАРО

БитIун заман гуреб мехалъ чIужуги хун, лъикIалан сонал анила Малла Насрудинил къороллъуда.
КIиго-лъабгониги бакIалдаса нахъги чIван, чIужу щоларого вукIарав гьас ахиралдаги
цо къоролай ячанила. Гьей йикIанила рекъай, цояб берги бецай, кIалдиб цониги цаги гьечIей,
ботIрода тIехIги барай, мугъзалъаги къуларай.
Малла Насрудиница ячарай чIужу лъикIго лъалев цо гьесул гьудулас гьикъанила гьесда:
– Я, гъарин, Малла Насрудин, тIокIай чIужу щоларогойищ мунго вукIарав,
гьагъай гIадан ячине ккани?-ян.
— Гьагъадинай лъикI гурищ чIужу,–ян абунила Малла Насрудиница,
– бакI-бакIаладе хьвадичIого, гьей гIемерисеб мехалъ рокъой йикIина.
– Гьелъулни цояб берги беццаб буго,–ян абунила гьудулас.
– Гьеб дагьабги лъикI буго,–ян абунила Малла Насрудиница,
– дица щиб гьабулеб бугониги, гьелда бащдаб гурони бихьизе гьечIо.
– КIалдиб цониги цаги гьечIо гьелъул,–ан абунила гьудулас нахъеги.
– Гьел щиб гьабизе къваригIун ругел?–ан жаваб кьунила Малла Насрудиница,
– гьадингоги рокъоб щибго чIамизе жо гьечIого руго ниж.
– ТIохIол цIураб бетIер буго гьелъул. Гьелда щиб дуца гьабилеб?–ан гьикъанила гьудулас.
– Гьелъулъ кIудияб маслигIат буго, гурого чIужуялъул ботIрода рас букIарабани,
анкьидаса анкьиде рас белъине бил босизе кколаан, киса гIарцухъ дица гьеб босизе букIараб?-ан
жаваб кьунила Малла Насрудиница.
– Гьейни мугъзалъаги къуларай йиго,–ян абунила гьудулас.
– ЦIакъ намус гьечIев чи вихьулаха мунги, цониги гIунгутIи гьечIей чIужу кисаха дицаги яхъилей?–ан
жаваб кьунила Малла Насрудиница.

ГIАКДАЦА МАЛЛА НАСРУДИН РОКЪОВЕ ВАЧИН

ЦIакъ хекко жо квеш букIунеб, барщулеб гIамал-хасият букIанила Малла Насрудинил.
Сунда-сунданиги барщун, рокъоса къватIиве гIемер унаанила гьав. Гьедин аравщинахъе,
чIужуниги, васниги, ясниги хадур ун, гьардон, рокъове вачунаанила гьав.
Цо нухалда чIужуялъ абураб цо рагIуда ракI рекъечIого, гьав барщун анила рокъоса къватIиве.
ЧIужуялъ лъималазда абунила:
– ХерлъанагIан гьасул гIамал-хасиятги холеб буго, гIамал мекъаб лъимада релълъун лъугьунев вуго.
— Гьанжеялдаса хадуй дунги инаро гьасда хадуй гьардезе, нужги унге,—ян.
Малла Насрудин вукIанила кидадай жинда хадур рокъове вилълъаян гьардезе чIужуги лъималги
рачIинаян валагьун чIун.
Эхеде валагьанила, вехе валагьанила – гьечIила щивниги гьесда хадув вачIунев чи.
МаркIачIумех щванила, Малла Насрудин вакъанила, рокъове ине цIакъ бокьанила,
амма хадув чиги вачIинчIого, живго ине нечанила. Бакъги тIерхьанила, рехъадаса росдал
гIачи-бачалги тIад руссине лъугьанила.
Малла Насрудинида бичIчIанила жакъа жинда хадув щивниги чи вачIунаревлъи.
Рехъадаса рокъобе бачIунеб бугеб жиндирго гIакдал рачIги ккун,
Малла Насрудин бигьа гьавун рокъове вилълъанила.
Лъималаздехун бер къан ишанги гьабун, чIужуялъ Малла Насрудинида абунила:
– Мун нижгун барщун ун гурищ вукIарав, щай вачIарав?-ан.
– Валлагь, мун хун йигилан рагIаниги, вачIине къасдцин букIинчIо дир.
Кинниги гIакдаца кверги ккун, течIого вачана рокъове. Дидаги кIвечIоха гьелдаса бергьине,–ян
абунила Малла Насрудиница.

ТIАЛАБ БУГЕВ ЭМЕН

Малла Насрудиние ахиралда гьабураб лъимер букIанила гIемер гIодулеб жо.
Щибаб сордойил толароанила кьижизе гьелъ гIодун. Цо сордоялда цIакъго гIемер
гIоданила гьеб лъимер.КигIан цIакъ кини кIибикIаниги, чIолеб букIинчIила.
ЧIужуялда чIалгIанила. Гьелъ цо рахъалда кьижун вукIарав Малла Насрудин ворчIизавунила.
– Я, гъарин, гьаб лъимер нилъ кIиялго рекъон гьабураб буго, бащдаб дир батани,
бащдаб дурги кколеб гьаб.
Щибаб сордоялъ гьалъ инжит гьаюлей дун йихьула дуда, амма мун сванхиялда кьижун вукIуна.
Цо къасиги, дие кумек гьабун, дагьаб мехалда дунги кьижизе, цо дуцаги кIибикIе гьаб кини,
бегьулеб батани,-янги абун, чIужуялъ лъимер тIад бущараб кини росасда цебегIан хъурщизабунила.
– Дуца дурго бащдаб рахъ чIезабе гIодулеб лъимадул, дие кколеб рахъ гIоданиги кIвар гьечIин,–илан
абун чIужуялдаги, бетIералде юргъанги цIан, цояб рахъалдехун вуссун, кьижанила Малла Насрудин.

КIВАХIАЛАЙ ЯС

Малла Насрудинил йикIанила цIакъ кIвахIалай яс. Я рокъоб, я къватIиб щибниги хIалтIи
гьелъ гьабулароанила. Цо нухалда Малла Насрудиница чIужуялда абунила:
– Чужу, босун цIилицIгун, дун рукъ лъухьизе лъугьина.
Мун ячIун дихъа цIилицI бахъизе лъугьа:
«Нижги рокъор рукIаго, дуцайищ гьаб лъухьизе кколеб?»–абун.
Дица духъе цIилицI кьеларо, дуда абила, дур гьадингоги рокъоб гьабулеб хIалтIи
гIемераб букIунилан, мун свакан ятилилан. Гьеб мехалдагIаги цо дагьай намуслъун, ясалъ дихъа босун
цIилицIгун, рукъги ва гьединго азбар-къоноги лъухьизе бегьула.
Абухъе гьабизеги гьабунила гьез. ЦIилицIги босун, рукъ лъухьизе Малла Насрудинги лъугьанила,
гьесухъа цIилицI бахъизеян чIужуги йортанила, амма росас гьеб кьолеб букIинчIила.
ЦIилицI гьоркьоб ккун, цIацIадилел рукIанила гьел.
Эбел-инсуда гьоркьоб ккараб дагIба-къец бихьараб мехалда, ццин бахъун аскIоегIанги ячIун,
ясалъ абунила:
– ГьедигIан цIакъ нуж цоцалъ къацандизе ккараб щибго жо гьечIо гьаниб.
Ирга гьабун лъухьизе бегьуларищ гьеб, цо къоялъ инсуца, цоги къоялъ эбелалъ,ан.

КИНАЛ КIВАХIАЛАЛ

ЦIулал цIун хIамагун, рохьоса вачIунев вукIанила Малла Насрудин. Нух кIибикьулеб
бакIалде щванила гьал. Малла Насрудиница хIамида абунила:
– Гьаб битIараб нух ккун мун а рокъобе, дунин абуни,гьаб къокъид нух ккун ина.
Кинал нилъер цере рокъоре щолелали балагьилин.
Хадуса бетIергьанчи ватIалъаравго, нухлул цо рахъалдеги лъугьун, кваназе лъугьанила хIама.
ГIемераб заман иналдего, Малла Насрудин рокъове щванила. Валагьанила,
хIама жеги бачIун гьечIила.
– ЧIужу, жеги хIама бачIинчIогойищ бугеб рокъобе?–ян гьикъанила гьас.
– Валлагь, хIама жеги бачIинчIо,–ян абунила чIужуялъ.
– Вихьулищ дуда, мун кидаго бадибчIваял гьарулей йикIунаан, дун кIухIалав вугилан.
Жакъайин абуни, дун рокъове хIамидаса цеве щвана,–ян абунила росас.

ГЬЕРЕСИ БАТИЛА

Цо нухалда Малла Насрудинил хIама билун букIанила.КигIан гIемер хьваданиги,
гьеб батизе кIвечIила.
Ахирги,гьелдаса хьулги къотIун, рокъове вачIунев вукIанила гьав.
Нухда цадахъ кканила мадугьал. Малла Насрудиница гьесда гьикъанила:
– Мадугьал, нилъер росулъ цIияб хабар щиб бугеб?
— Дида рагIараб жо щибго гьечIо, ккара-тараб жо бугебищ?
– Дир хIама билун бугилан бицунеб гьечIищ гIадамаз?
– Валлагь, дида гьеб рагIичIо.
– Аллагьасе рецц буго, гьедин батани, гьеб хабар гьереси батизе ккола,уяб букIарабани,
гIадамазги бицинаан гьеб.

ГЪЕДУ

Цо нухалда Малла Насрудиница гъеду бачIанила рокъобе бачун.
– Гьеб щиб гьабизе бачараб жо рокъобе?–ян абунила чужуялъ.
– ГIалимзабаз абулеб буго гъадица лъабнусго сон балилан. Дие бокьун буго гьез абулеб жо
гьересийищ бугеб, ялъуни битIарабищ бугебали халгьабизе,–ян абунила росас.
– ГIажаибав чини вугоха мун, Насрудин, гьеб гIалимзабаз абулеб жо гьересийищ, уябищали бихьизе,
лъабнусго соналъ чIаго вукIине ракIалдайищ дуда бугеб?–ан гьикъанила чIужуялъ.
– Гьеб хабар бицарав гIалимчи живго батIаго чIагойищ вукIарав?–ан жаваб кьунила
Малла Насрудиница чIужуялъе.

ЦIИЯБ РУКЪ

Эбел-инсул жиндие батараб минаги басралъун букIун, Малла Насрудиница гьеб цIи гьабизе
хIукму гьабунила. Рахи-цIулги данде гьабун, цо соналъ ихдал гьес мина базе байбихьанила.
Гьебмехалда гьесухъе рачIине лъугьанила гьесул гьудул-гьалмагъзаби ва щивас
цо-цо жо малъулаанила. Гьадин гьабеян цояс, додин гьабеян цогияс, щибас цо-цо гIакълу
кьезе гьел лъугьараб мехалъ, Малла Насрудинил бетIер бихханила.
Гьезул ракIбакъвазабиларилан, лъица щиб малъаниги,
гьедин гьабунила гьес мина. Ахиралдаги гьеб лъугIанила.
Гьелъул, мина тун, батIияб жоялда сундаго релълъунеб сипат-сурат букIанила.
Мина лъугIараб мехалъ, Малла Насрудиница гьудул-гьалмагъзаби ахIанила кваназе
жиндихъе гьоболлъухъ.Киналго гьел данделъараб мехалъ гьес гьикъанила:
– Гьа, ракI рекъон бугищ нужер гьаб дир минаялда?
Рахъ-рахъалъан лъугьун минаялъухъ ралагьанила гьел, амма цонигияс абичIила
я лъикIаб буго, я квешаб бугоян. Малла Насрудинида бичIчIанила гьезул цонигиясе
жиндир мина рекIее гIечIеблъи. Гьебмехалда гьес абунила:
– Дица мина гьабулеб мехалъ, аскIоре рачIун, нужеца щивас дида цо-цо жо малъана,
нужеца малъахъе дицаги гьабуна. Гьанже лъугIараб мехалъ, нужер цонигиясул
ракI рекъечIо дир минаялда. Малъизе бигьаяб, гьабизе захIматаб жо букIуна кинабгоцин хIалтIи.
Бихьулищ, нужер малъиялъ ккун бугеб жо. Хадурккун малъаризе нужее хIажат гьечIо.
Гьанже дица цо диего бокьухъеги бала мина. Кинаб лъугьунаяли ралагьизе рачIа хадур.
Малла Насрудиница бицараб жо битIараб букIинги бичIчIун, гIодоре къулизарун бутIрулгун,
бигьа гьабун къватIире рахъун анила гьел.

ГIОРЦIИЗЕГIАН КЬИЖАНА

Риидалил цо багIарараб къоялъ Малла Насрудин ине кканила аскIоб бугеб росулъе. ЛъикIго
вакъизеги вакъун,гьоболасул бакIалде щванила.Гьоболас гьесда абунила:
– БагIарараб къоги бугелъул, нухда вачIунаго гIакъуба-къварилъи бихьун батила дуда.
Дуе гьабсагIаталда гьекъезе цIорораб лъимищ кьелеб, ялъуни дагьаб хIухьбахъи гьабизе
регелищ тIамилеб, Насрудин?–ан.
ГьабсагIаталда жиндие гьекъезе цIорораб лъедасаги хIухьбахъизе тамахаб бусадасаги
кваназе квен бокьун букIин гьоболасда бичIчIизабизе мурадалда, Малла Насрудиница гьесие
гьадинаб жаваб кьунила:
— Гьаниве вачIунаго, нухда, цIорораб иццда аскIов дун гIорцIизегIан кьижун вукIана.

ДИР ГЬУДУЛ ЧАН ВУГЕВ

Цо нухалда Малла Насрудинида гьикъанила:
– Насрудин, чан гьудул вугев дур?
– ГьабсагIаталда унго-унгояв гьудул дир чан вугевалибицине кIоларо дида,
щайин абуни исана дир хур лъикI бижараб сон буго, лъидениги хIажатаб хIалалда дун гьечIо.
Унго-унгояв гьудулин абуни рес къотIун, къо бухIун вугев мехалъ гурони лъаларо,–ян
абунила Малла Насрудиница.

КИВЕХУН ЛЪИКI

Цо нухалда Малла Насрудинида гьикъанила:
– Насрудин, хварав чи вукъизе хабалалъе восун унаго,
жаназаялда церехун рукIинейищ лъикI, хадур рукIинейищ?
Малла Насрудиница абунила:
– Кирехун бокьаниги бегьула, амма гьоркьоб бакIалда лъикI гуро,–ян.

РОКЬИ

Малла Насрудин вугев шагьаралда вукIанила цо цIакъ барахщарав базарган.
Цо къоялда гьес Малла Насрудинида гьикъанила:
– Насрудин, дуе бищунго щив вокьулев?–ан.
– ГIорцIизегIан дун кваназавурав чи вокьула,–ян абунила Малла Насрудиница.
– Гьедин батани, дица гIорцIизегIан квен кьуни, дунги вокьилаха бищунго дуе?
– ян гьикъанила базарганас.
– «Батани», «кьуни» абун букIунеб жо гуро рокьи букIунеб. Бералда бихьизе ккола,
кIалалъ квине ккола,квералъ квашизе ккола, чехь гIорцIизе ккола, гьебмехалда
ракIалъ жинцаго къотIула хIукму,–ян абунила Малла Насрудиница.

ЧУ МАЦIАЛДА БУХЬЕ

Цо нухалда Малла Насрудин вукIанила жиндирго кIалтIа мегIелиялда гIодов чIун.
ГIемераб заман балелдего, цо рекIарав щванила тIаде.
– Ассаламу гIалайкум, кIалтIе ваккунищ вугев, Малла Насрудин?–абун кIалъанила рекIарав.
– ВагIалайкуму салам, валлагь вац, вукIана, рещтIа, ле, къаси дихъ гьоболлъухъ,
– ян абунила Малла Насрудиница гьесда,
цо вихьарав гIадав чиги вугин, рещтIинарев ватилин ракIалдеги ккун.
ЧIезабун чугун, гьебсагIат рекIарав чодаса рещтIунги вачIун, Малла Насрудинида цеве
вахъун чIанила, сваканги вукIанин рещтIун лъикIилан абун.
МахIги бокьичIого, чара щиб, Малла Насрудин цеве-цеве, гьобол хаду-хадув азбарале лъугьанила.
Азбаралде щвейгун, гьоболас гьикъанила:
– Гьаб чу киб бухьинеб, Малла Насрудин?–абун.
– Гьале гьаб дир мацIалда бухье, жакъа хIажатго гьечIого халалъун кканин аб,–ян
жаваб кьунила Малла Насрудиница, рещтIаян гьоболасда абиялдаса ракIги бухIун.

КИНАЛ ГIЕМЕРАЛ

Цо нухалда Малла Насрудинида гьикъун буго:
– Малла Насрудин, гьаб дуниялалда бихьиналищ гIемерал, руччабийищ?
– Руччаби гIемерал руго,-ян абунила Малла Насрудиница.
– Щай?
– Щайгурелъулха, руччаби руччаби руго, ва руччабаз гIадин сипат-къоно
къачIалел бихьиналги руччаби ккола.
Гьединлъидал руччаби бихьиназдаса гIемерал руго,–ян абунила гьес.

ХЬИТАЛ РЕТIИНЧIЕЛ ЛЪИКI ККАНА

Цо нухалда жиндирго хурив векьарулев вукIаго, Малла Насрудинил хIатIида кIудияб заз къанила.
ГIемер гIакъуба бихьун, зазги бахъун, гьав лъугьанила цин гIодизе, цинги Аллагьасе рецц гьабизе.
АскIор рекьарулел рукIарал гIадамазда вихьанила гьав гIодулев. Гьез гьикъанила:
– Я гъарин Малла Насрудин, дуе лъугьараб щиб, щай мун гIодулев?
– Дир хIатIида кIудияб заз къана,–ян абунила гьес.
– Аллагьасе рецц сундухъха дуца гьабулеб?–ан гьикъанила доз нахъеги.
– Аллагьасе рецц гьабулев вуго дун, хIатIида заз къалеб мехалъ дун тIад хьиталги гьечIого,
гIицIго хIатIалгун вукIиналъе гIоло. КIудияб талихI ккана, хьитал рукIаралани,
гьелги рорлъилаангури дир, -абун жаваб кьунила Малла Насрудиница.

ГЬАНИБ ЛЪИКI БИХЬУЛА

Рокъов цо хIалтIи-пиша гьабулев вукIаго, араб бакI лъачIого, килщида букIараб баргъич
тIагIун батанила Малла Насрудинил. Гьав азбар-къоноялдеги вахъун, гьеб валагьулев вукIанила.
Цо мадугьалас гьасда гьикъанила:
– Дуца гьениб балагьулеб жо щиб, Малла Насрудин?
– Дир баргъич билун буго, гьеб балагьулев вуго.
– Киб дур гьеб билараб?
– Дирго рокъоб жаниб билана.
– Рокъоб жаниб билараб баргъич гьаниб азбаралъул кIалтIеги вахъунищха балагьулеб?
– Рокъоб жаниб канлъи гьечIого, бецIго буго, гьнибин абуни, канлъи буго,
гьединлъидал дунги гьанив вуго гьеб балагьулев,–ан жаваб кьунила Малла Насрудиница.

ХЬАГ КЪИНЛЪИ

Цо къваригIел ккун, Малла Насрудиница мадугьаласухъа цо нухалда кIудияб хьаг босун букIанила.
Цо чанго къоялдасан жиндирго къваригIел тIубараб мехалъ, жаниб гьитIинаб хьагги лъун,
мадугьаласул босун букIараб кIудияб хьаг нахъ буссинабунила Малла Насрудиница.
– ВахI, гьаб щиб жо, дицани духъе цо кIудияб хьаг кьун букIана, дуцайин абуни,
жаниб гьитIинабги лъун, кьолеб буго.Гьелъул магIна щиб, Малла Насрудин?–ан
гьикъанила гIажаиблъарав мадугьалас.
– ТалихI бугев чи вукIун вуго мун, вац, нолъ дур кIудияб хьагги къинлъун, гьелъ гьабураб
тIинчI буго гьаб гьитIинабаб,– ан бицанила Малла Насрудиница.
Щибиланниги Малла Насрудинидаги абичIого, вохуца холаго кIиябго хьагги босун,
рокъове анила мадугьал.
Цо чанго къоялдасан добго хьаг гьарун анила Малла Насрудин гьоболасухъе.
Цебесала кьураб мехалдаги, къинлъун тIинчIги гьабун бачIиндал, вохуца холаго
кьунила гьанжесалалъги гьес Малла Насрудинихъе хьаг.
Къоял анила, анкьал анила, моцIал анила, Малла Насрудиница босун араб хьаг
нахъ буссун бачIунарила. Ахиралдаги цо къоялъ мадугьал живго анила Малла Насрудинихъе хьаг босизе.
Жаниве лъугьун мадугьал вачIараб мехалъ, пашманаб ххвелги гьабун,
Малла Насрудиница абунила:
– Вай, вац, цIакъ ракI бухIана гурии гьагъаб дур хьагида хадуб.
– РакI бухIизе ккани, элъие щиб лъугьараб?– ан гьикъанила тамашалъун мадугьалас.
– Щиб ккелеб, къинлъукье хвана гьеб пакъир,– ан бицанила Малла Насрудиница мадугьаласда.
– Дуца рицунел жал щал, гъарин Малла Насрудин, хьаг холеб гIадатищ бугеб? –ан
гьикъанила мадугьалас.
– Я, мадугьал, цебесала дур хьаг къинлъанилан дица абураб мехалъ, мун гьелда божана,
ва гьелъул тIинчIилан гьитIинаб хьагги босана. Гьанже гьеб хванилан бицараб мехалъ,
мун божуларого вуго. Дуда щай лъалареб, къинлъизе бегьулеб хьаг, хвезе бегьулеблъиги,–ян
жаваб кьунила Малла Насрудиница мадугьаласе.

МАКЬУ ВА ХIАКЪИКЪАТ

Базаралде унаго, цо къоялда Малла Насрудинида цадахъ кканила цо лъалев-хъвалев чи.
Гьикъа-бакъарун хадув гьев чияс Малла Насрудинида гьикъанила:
– Гьа, Малла Насрудин, щиб буго цIияб, лъикIаб?–ан.
– ЦIияб жоги щиб букIинеб, нолъ макьилъ дида рихьана ракъвазе рарал чIахIиял мохмохал,–ан
бицанила Малла Насрудиница.
– Дун гурищ цIакъав вугев макьаби къотIизе. Дагьаб гIарцул жо дие кьуни, дица дур
гьеб макьу къотIила,–ян абунила гьалмагъас.
– ЦIакъ кIудияб баркала, вац, гIарац бугебани, дица кьарияб гьанги босун,
цо лъикIаб квен гьабизабилаан чIужуялда. Гьебмехалъ дида макьилъ чIахIиял
мохмохалги рихьулароан,–илан абунила Малла Насрудиница.

ХIАМА БИЛИ

Цо къоялда къватIибе кваназе гъун букIараб хIама рокъобе бачIинчIила Малла Насрудинил.
Росулъ сверун, хIама балагьулев вукIанила Малла Насрудин, данде кканщиназда цIехолаго.
Гьебго заманалда «Аллагьасе рецц буго, аллагьасе рецц буго»,–ян
такрарги гьабулаанила гьас. Цояс гьикъанила асда:
– Я гъарин Малла Насрудин, хIама билунилан, гьеб балагьулевги вуго мун,
гьебго заманалда аллагьасе рецц гьабулевги вуго. Аллагьасе рецц сундухъ гьабулев мун?
– Аллагьасе рецц дица гьабулеб буго жакъа дун хIамида тIад рекIун вукIинчIолъиялъе гIоло.
ХIамида тIад дун вукIаравани, дунги вилилаангури гьелда цадахъ.
— Гьеб заманалда щиб гьабизе букIараб?–ан жаваб кьунила Малла Насрудиница.

БЕТIЕР ГОРДА ТОГЕ

ГIадамазулгин махI цолъуларев, живго жиндиего гIурав, чияда тIаде-гъоркье
живго унарев, жинда тIаде-гъоркье рачIунел чагIиги рокьуларев цо мадугьал
вукIанила Малла Насрудинил.
КигIанго бокьичIониги, цо къоялда, къваригIел ккун, гьесухъе ине кканила Малла Насрудин.
Мадугьаласул горда гъоркье щвараб мехалъ, гьесда бихьанила бигьа гьабун
мадугьал горда нахъа вахчулев. Азбаралдеги ун, Малла Насрудин ахIданила,
мадугьаласул цIарги абун. КъватIие яккун ячIанила гьесул чIужу.
– Киве арав рос?–ан гьикъанила Малла Насрудиница.
– Рокъов гьечIо, базаралде ана,–ян абунила гьелъ.
– Дуца гьесда абе, нахъе-нахъеги базаралде унаго, бетIер горда тогеян,
гурони гIадамазда ракIалде ккезе буго гьев рокъов вугевилан,
– абунила Малла Насрудиница, жинда дов гордухъ вихьун вукIин чIужуялда бичIчIизе.

КИНАБ КIУДИЯБ

Цо нухалда гIадамал данделъараб бакIалда росдал ханас гьикъанила Малла Насрудинида:
– Малла Насрудин, алжандай кIудияб бугеб, жужахIдай?
– Узухъда, алжан кIудияб буго,–ян абунила Малла Насрудиница.
– Дуда щиб лъалеб гьеб алжан кIудияб бугеблъи?
– Щай гурелъулха бечедаздаса мискинал гIемерал ругелъул,–ян
жаваб кьунила Малла Насрудиница.

МАЛЛА НАСРУДИНИЛ ВАС

Цо нухалда шагьаралъул ханас Малла Насрудинил вас жиндихъего ахIун вуго.
Балагьанила, вугила инсуда цIакъ релълъарав.
«Эмен гIадав цIодорав вугищали цо гьасул хIалбихьила дица»,–ян
ракIалдеги ккун, ханас васасухъе цо гъурущ меседил бегьанила, амма васас босичIила.
– Щай дуца гъурущ босулареб?–ан гьикъанила ханас.
– Дун эбелалдаса хIинкъула гьеб босизе. Гьелъ лъазабун буго къотIнор дандчIварал
лъаларел чагIаз кьураб жо босуге,–ян абунила васас.
– ХIалчIахъад вихьула мун, амма дун дур эбелалъ абулел гIадал лъаларел чагIаздасан
цояв кколароха, дун вуго шагьаралъул хан.
– Мун шагьаралъул хан вукIин лъала дида, амма эбел гьелда божизе гьечIоха,–ян
абунила васас.
– Щай гьей божуларей?
– Щай гурелъулха, гьелъ абиларищ, ханас кьолеб бугони, цо гъурущ кьун толарин,
гIемераб кьолилан,– абунила васас.

ЛЪИДА ЙИХЬИЗЕ БЕГЬУЛЕЙ…?

ЧIужу гьечIого, таманабго мехалда къороллъуда хутIун вукIанила Малла Насрудин.
Ахиралдаги гIагарлъиялъ цо чIужу ячанила гьасие. Рокъое щун хадуй гурони
Малла Насрудинида гьай йихьун йикIинчIила. Балагьанила, йигилааха кутакалда куц сурарай гIадан.
Гьанже гьабиле щиб? Сурарай йигилан чIужу радалго нахъе кин йитIилей?
Гьабизе чара тIагIун вукIанила Малла Насрудин.
Радал Малла Насрудин къватIиве инехъин вукIаго, чIужуялъ гьасда гьикъанила:
– Нилъер мадугьалзабазулги ва дур гIагарлъиялъулги лъида дун йихьизе бегьулей,
лъида бегьуларей?–ан.
– Дида йихьизе чIоге, лъида йихьаниги кIваричIин,–илан абунила Малла Насрудиница.

САБУРАЛЪЕ ХАЙИР

Цо нухалда Малла Насрудиница чIужуялда абунила:
– Гьаб дунялалъул рокъоб нилъер цо рахIатаб гIумру гьечIониги, дуе ургъел ккоге,
щайин абуни ахираталда нилъ кIиялго алжаналда рукIине руго.
– Дуда щиб гьеб лъалеб?–ан гьикъанила чIужуялъ.
– Щай лъалареб дида. Цо нилъ кIиязулго гьумер-кIалалъухъ балагье мун.
(КIиялго гьел цIакъ сурарал рукIанила).
Щибаб къоялъ дунги вихьула дуда, мун дидаги йихьула, амма нилъеца цоцаз гьеб хIехьон,
сабур гьабун буго. Сабур гьабурал алжаналъуре кколин гурищ абулеб?

ХIАМА КИНАЗУХЪЕ КЬОЛЕБ?

Малла Насрудинил букIанила цо хераб хIама. Цо къоялда къалъуда мадугьал вачIанила
метер рохьобе цIуладе бачине хIама биччаян гьарун. Кьелин абунила Малла Насрудиница.
Цо сагIат гьоркьоб араб гIадаб заманалда цоги мадугьалги ячIанила, метер
гьабихъе бачине хIама биччаян гьарун. Кьелин абун, гьейги йитIанила Малла Насрудиница.
МаркIачIода лъабабилев мадугьалги вачIанила метер базаралде бачине хIама биччаян гьарун.
Биччалин, радал бачине вачIаян гьесдаги абунила гьес.
– Я гъарин Малла Насрудин, рачIа-рачIаразда кьелин, биччалин абулеб буго дуца хIама.
Щай эдин абулеб, щиб гьабизе ракIалда дуда бугеб?–ан цIеханила чIужуялъ.
– Кьелилан абун рогьинегIан рохизарураб гIоларищ гьел мадугьалзабазе?
Метер радалго, бачун хIамагун рохьове ина дун, гьел бокьараб гьабулел рукIа абе,–ян
абунила Малла Насрудиница.

ДИДА БОЖА ХIАМИДА БОЖУГЕ

МагIарде къваригIелалъ бачине хIама биччаян вачIанила цо къоялда мадугьал Малла Насрудинихъе.
– Дир хIама жакъа рокъоб гьечIо,–йилан абунила Малла Насрудиница,
амма гьебсагIаталда бокьосан хIамил гьагIи рагIанила.
– ХIама рокъоб гьечIин гурищ мун вукIарав, гьадаб гурищха ахIдолеб бугеб бокьоб жанисан?–илан
абунила мадугьалас.
– ЦIакъ бицараб жоялда божуларев чи вихьула мун. ХъахIаб бетIералъул дида божулев гьечIо мун,
тIохIоца бетIер квараб кинабалиго хIамил гьаркьазда божулев вуго,–ян
кIудияб гIайиб гьабунила мадугьаласда Малла Насрудиница.

МАЛЛА НАСРУДИНИЛ ВАССИЯТ

Гьудул-гьалмагъзабазда кидаго абулаанила Малла Насрудиница жив хвараб мехалъ басриял хабалалъ вукъеян.
Цо къоялда гьудулзабаз асда гьикъанила:
– Басриял хабалалъ вукъеян вукIуна мун, гьенив вукъизе щай дуе бокьулеб?– ан.
– ЦIиял хабалалъ дун вукъани, Мункарасдаги Накирасдаги дир хоб хехго батизе буго,
басриял хабалалъ вукъани, цевего хварав чийилан ккун, хIисаб-суалго гьабичIого
тезе бегьула гьез дун,–ан абунила Малла Насрудиница.

ЦОЦАЗДА РИХЬИЛЕДУХЪ

Цадахъ рачун жиндирго мутагIилзабигун цо къоялда Малла Насрудин унев вукIанила базаралде.
Гьев вукIанила хIамидаги рекIун бищунго цеве, хаду-хадур мутагIилзабиги рукIанила.
Цо лъикIаланго рикIкIалъараб мехалда Малла Насрудин цин хIамидаса гIодове рещтIанила,
хадув нахъе-нахъехун вуссун рекIанила гьелда.
– Мун гьедин щай рекIунев хIамида?–ян гьикъанила мутагIилзабаз.
– Дун нужеда цеве-цеве вукIана, ва нужедаги дир мугъ гурони бихьулеб букIинчIо.
Нуж церехун тIамуни, нужерги дида мугъ гуреб жо бихьизехъин букIинчIо.
Гьадин рекIани, нуж дидаги рихьула, дун нужедаги вихьула,–ян
жаваб кьунила Малла Насрудиница.

ДУРГО БАГЬА БИЦЕ

Цо нухалда Малла Насрудин унев вукIанила жиндирго хIама бичизе базаралде.
Нухда хIарщулъги къан, хIамил рачI цIакъ чороклъанила. ГьадигIан чорокаб
рачIгун хIама босулев чиго щив вукIиневан ракIалдеги ккун, Малла Насрудиница хIамил рачI
къотIанила ва хулжиниб лъунила.
Базаралдеги щун, ричизе рачIарал цогидал хIамузда гъорлъе жиндирго хIамаги гъун,
кисандай ваккила даран гьабизе чиян рахъ-рахъалде валагьун вукIанила Малла Насрудин.
Дагьабго заманалдасан вачIун цояс хIамил багьа гьикъанила, сверун лъугьун
хал-шал гьабизе лъугьанила.
– Дур гьелъулни рачIцин гьечIо, рачIги гьечIеб хIама хIама букIунаро,– ян абунила дармилас.
– Гьелъул рачIазул ургъел гьабуге дуца, дурго кьезе ракIалда бугеб жо бице.
Гьелъул рачI кибениги инчIо, гьале гьаниб хулжиниб лъун цIунун буго дица,–ян
абун кIалъанила Малла Насрудин.

ГЪАДИЦА САПУН ИН

Цо хинаб, къоялъ лъарал рагIалдеги босун, партал-къайи чурулей йикIанила Малла Насрудинил чIужу.
Цо заманалда, киса бачIарабалиги лъачIого, боржун бачIун, чIегIергъадица анила партал-къайи
чурулеб букIараб сапун, ва боржунги ун, дагьаб добегIан бугеб гъотIода рещтIанила.
Малла Насрудиниде ахIи банила чIужуялъ чIегIергъадица сапун анин босун,
бахъейилан гьелъухъа добилан.
– Ани щиб гурин гьабилеб, жибго те,–ян абунила Малла Насрудиница.
Дуда бихьуларищ нилъер партал-къайиялдаса долъул гьумер-кIал чорокаб букIин,
долъиеги къваригIунагури сапун.

КIИГОЙИЩ ГЬЕБ БУКIУНЕБ?

Малла Насрудинида гьикъанила жамагIаталъул чагIаз къиямасеб къо кидадай чIолебилан.
– Кинабаб къиямасеб къо?–йилан абунила Малла Насрудиница.
– Кинабилан абизе ккани, чан гьеб бугеб?–ан абунила гъоз.
– Къиямасеб къо кIиго буго,–ян абунила Малла Насрудиница.
– Цо буго гьитIинаб къиямасеб къо, дие гьеб ккола дир чIужу хвей.
Цойги буго кIудияб къиямасеб къо, гьеб ккола дун хвей.

ЦIОРОБЕРАЛ КЬЕ

Сордо бащалъараб гIадаб заманалда Малла Насрудиница йорчIизаюнила кьижун йикIарай чIужу.
– Яхъа, чIужу, яхъая, хехлъи гьабун дир цIороберал кьея.
– ЛахIту гIадаб бецIаб бакIалда къаси мехалъ цIоробералго щиб гьабизе, гъарин, дуе?
– Хехлъи гьабе, чIужу, дида цо цIакъаб макьу бихьулеб буго, амма цо-цо бакIалъан
бецIго гурони бихьулеб гьечIо,– ян абунила гьес.

ДУДА БОЖУЛАРО

Малла Насрудин вукIанила микьир баччулев. Цояй ячIанила гьасухъа микьир босизе.
– Микьир цIакъ татуяб буго, цIикIкIун босе,–ян абунила Насрудиница.
– Дагьаб цIикIкIун босизеяли бокьун бугеб дие, амма гьабсагIат дуе кьезе гIарац гьечIоха дихъ.
Нахъа кьезелъун телеб батани, босилаан,–илан абунила гъолъ.
– Мун лъаларей гIаданги гурелъул, щай бегьулареб, цо кванан бихье,–ян
Насрудиница цо кIудияб гIадаб микьир бегьанила гьелъухъе.
– АнцIго соналъ цебеккун биччан букIараб кIал бецIизе гIоло, жакъа кIал ккун йиго дун,
гьединлъидал гьеб микьир квине бегьуларо,–ян босичIила гъолъ.
– Гьедин батани, кодоб гIарац гьечIого, дида дуе микьир кьезе кIоларо,–ян
абунила Малла Насрудиница.
– Щай, Малла Насрудин, щиб ккараб?–ан гьикъанила гъолъ.
– БатIияб ккараб жо щибго гьечIо, аллагьасе бугеб налъицин анцIго соналдасан гурони
бецIуларей дуца, гIадамазе бугеб налъиги дагьабги кватIун гурони бецIиларо.
— Гьедин халат чияда налъи тезе рес бугеб хIал дирги гьечIо,– ян абунила гьас.

ЦАБИ РАККИЧIЕБ ХЪУХЪАДИРО

КъватIиве тира-сверизе ун вукIарав Малла Насрудинил васасда цо кIудияб нус батанила.
Гьебги босун рокъове вачIанила вас ва инсуда гьикъанила:
– Эмен, гьаб дида батараб жо щиб?–ан.
– Гьеб буго, дир вас, хъухъадиро, жеги цабиги раккичIеб.
— Гьеб кIудияб гIурабго, гьелда цабиги раккизе руго,–ян
абунила Малла Насрудиница васасда.


просмотров: 749 Опубликовано: автор: admin размещено в: Лъугьа-бахъараб

Добавить комментарий

You must be logged in to post a comment.